12.03.2026 r.

 

Tradycja flisacka utrwalona na filmie – dokument o budowie łodzi typu BAT

Dziedzictwo kultury rzecznej Podkarpacia od wieków związane jest z tradycją flisacką. Spław drewna i towarów rzekami Sanem i Wisłą był przez stulecia ważnym elementem życia gospodarczego regionu, a umiejętności budowy i prowadzenia łodzi przekazywano z pokolenia na pokolenie. Jednym z charakterystycznych typów jednostek wykorzystywanych przez flisaków był bat – drewniana łódź rzeczna, przystosowana do żeglugi na płytkich i zmiennych wodach.

Dziś wiedza o tradycyjnym szkutnictwie ludowym i kulturze rzecznej regionu jest elementem niematerialnego dziedzictwa kulturowego, które wymaga dokumentowania i popularyzacji. Temu właśnie poświęcony jest film dokumentalny będący zapisem działań w ramach projektu „Podkarpackie szkutnictwo ludowe w Niżańskim Uniwersytecie Ludowym”, realizowanego przez Lokalną Grupę Działania Stowarzyszenie „Partnerstwo dla Ziemi Niżańskiej”. Projekt został dofinansowany z budżetu Województwa Podkarpackiego w ramach programu Mecenat Kulturalny.

Materiał filmowy w sposób kompleksowy ukazuje proces powstawania tradycyjnej drewnianej łodzi typu bat. Widzowie mogą prześledzić kolejne etapy pracy szkutniczej – od wyboru odpowiedniego drewna i pierwszych prac konstrukcyjnych, poprzez montaż poszczególnych elementów kadłuba, aż po końcowe prace wykończeniowe. Film dokumentuje również specjalistyczne narzędzia, techniki oraz tradycyjne słownictwo związane ze szkutnictwem rzecznym.

Finałem projektu było uroczyste wodowanie zbudowanej łodzi na rzece San w Ulanowie – historycznej stolicy polskiego flisactwa. Wydarzenie połączono z symbolicznym nadaniem jednostce imienia, nawiązując do dawnych zwyczajów flisackich.

Film ma szczególną wartość dokumentacyjną. Tego typu materiały są rzadkością – niewiele jest ogólnodostępnych nagrań, które w sposób ciągły i rzetelny przedstawiają pełny proces budowy historycznej łodzi rzecznej, zwłaszcza w kontekście tradycji żeglugowych Sanu i Wisły. Dzięki temu nagranie stanowi nie tylko interesującą opowieść o dawnym rzemiośle, lecz także cenne źródło wiedzy o kulturze rzecznej regionu.

 

Film można obejrzeć pod adresem:

https://www.youtube.com/watch?v=omynfJlfYl0

 

Materiał stanowi przykład dobrych praktyk w zakresie ochrony i popularyzacji niematerialnego dziedzictwa kulturowego Podkarpacia oraz przypomina o bogatej tradycji flisackiej, która przez wieki kształtowała tożsamość miejscowości nad Sanem i Wisłą.

 

Aleksandra Sęp, UMWP