07.07.2026 r.

Sploty tradycji

Wiedza zapisana w ruchach dłoni, doświadczenie zdobywane przez lata i umiejętności przekazywane kolejnym pokoleniom – to one od ponad 150 lat współtworzą tradycję plecionkarstwa w Rudniku nad Sanem. Choć jej najbardziej rozpoznawalnym znakiem są wiklinowe wyroby, istota tego dziedzictwa tkwi przede wszystkim w człowieku. To jego praca, cierpliwość i kunszt sprawiają, że dawne umiejętności nie pozostają jedynie częścią historii, lecz nadal są obecne w życiu miasta. Właśnie o tej ciągłości opowiada mural, który powstał w Rudniku nad Sanem w ramach projektu Województwa Podkarpackiego „Przestrzeń Dziedzictwa”. Uroczyste odsłonięcie wielkoformatowego dzieła odbyło się 5 lipca 2026 roku przy ul. Rzeszowskiej 35, na ścianie budynku Caritas Diecezji Sandomierskiej.

Dziedzictwo zapisane w ludzkich dłoniach

Autorką muralu jest Klaudia Rutkowska, artystka związana z Akademią Sztuk Pięknych im. Władysława Strzemińskiego w Łodzi, laureatka Nagrody OFF Piotrkowska Center w 43. Konkursie im. Władysława Strzemińskiego – Sztuki Piękne. W swojej twórczości podejmuje tematy inspirowane kulturą ludową. W centrum rudnickiej kompozycji artystka umieściła postać doświadczonego plecionkarza, uchwyconego podczas pracy. Nie sam gotowy wyrób jest tu najważniejszy, lecz chwila jego powstawania – skupienie twórcy, rytm powtarzanych gestów i precyzja dłoni, które nadają wiklinie kształt. Motyw splotu dopełnia tę opowieść, przywołując zarówno charakter miejscowego rzemiosła, jak i więź łączącą kolejne pokolenia jego depozytariuszy.

W tym obrazie zawiera się istota niematerialnego dziedzictwa kulturowego. Nie tworzą go wyłącznie przedmioty, choć mogą być one jego widocznym świadectwem. Tworzą je przede wszystkim wiedza, umiejętności i praktyki, które trwają dzięki ludziom – są przez nich rozwijane, odtwarzane i przekazywane dalej. Rudnicki mural pozwala dostrzec tę często niewidoczną stronę tradycji. Zatrzymuje w obrazie gest twórcy, a zarazem przypomina, że samo dziedzictwo pozostaje żywe poza malarską kompozycją, w codziennej pracy plecionkarzy.

Wspólna troska o żywą tradycję, plecionkarstwo na liście Unesco

Szczególnego znaczenia nadaje tej realizacji wpisanie w 2025 roku tradycji plecionkarskich w Polsce na Listę Reprezentatywną Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego Ludzkości UNESCO. Rudnik nad Sanem, od pokoleń związany z wikliniarstwem, należy do ważnych ośrodków pielęgnowania i przekazywania tych umiejętności. Międzynarodowe uznanie podkreśla wartość tradycji, ale jednocześnie przypomina o odpowiedzialności za jej przyszłość. Ochrona niematerialnego dziedzictwa oznacza bowiem nie tylko zachowanie pamięci o dawnych praktykach, lecz przede wszystkim tworzenie warunków, w których mogą one nadal trwać i rozwijać się.

Mural powstał dzięki współpracy Samorządu Województwa Podkarpackiego, Gminy i Miasta Rudnik nad Sanem, Caritas Diecezji Sandomierskiej oraz Centrum Wikliniarstwa w Rudniku nad Sanem. Realizacja została sfinansowana z budżetu Województwa Podkarpackiego.

Tradycja obecna w przestrzeni miasta

Rudnickie dzieło jest kolejną odsłoną projektu „Przestrzeń Dziedzictwa”, poprzez który Województwo Podkarpackie przybliża historię, kulturę i tradycje regionu za pomocą sztuki obecnej w przestrzeni publicznej. Murale powstające w ramach tej inicjatywy nie tylko wzbogacają krajobraz miejscowości, ale także kierują uwagę mieszkańców i odwiedzających ku opowieściom zakorzenionym w lokalnej pamięci. Bo dziedzictwo nie kończy się na tym, co zostało wytworzone. Trwa w tych, którzy potrafią tworzyć – i którzy swoją wiedzę przekazują dalej.

Aleksandra Sęp, UMWP